Pri Ora Ĵurnalo

Ora Ĵurnalo estas eldonata de Esperanto-Societo de Gotenburgo por subteni la esperantobibliotekon en Stannum, Östadsvägen 68.

Redaktantoj: Siv Burell, 070-721 34 79, (e‑poŝto) kaj Ingegerd Granat, 073-502 53 32, (e‑poŝto). Fina paĝaranĝo: Andreas Nordström, (e‑poŝto).

Limdato por manuskriptoj estas la 1:a en ĉiu monato. Ni deziras kontribuaĵojn pri kulturo, naturo, lingvo, vivstilo, sano, manĝaĵo kaj rakontoj en diversaj temoj.

Ora Ĵurnalo n-ro 95 ankaŭ troviĝas en PDF-versio ĉe www.esperanto-gbg.org

Espeporko meditas

/ Siv

Pri la nomo de la monatoj

Supre estas menciita ke Majo estas monato de floroj laŭ la malnova kampula almanako. La historiisto Alf Henriksson skribis en iu libro, ke ”oni povas parenteze trovi en skandinavaj almanakoj jenan nomaron de la monatoj: Torsmånad (monato de la dio Toro), Göjemånad (vidu sube), Vårmånad (Printemp-), Gräsmånad (Herb-), Blomstermånad (Flor-), Sommarmånad (Somer-), Hömånad (Fojn-), Skördemånad (Rikolt-), Höstmånad (Aŭtun-), Slaktmånad (Buĉ-), Vintermånad (Vintro-) kaj Julmånad (Jul-). Ĉi tiujn nomojn oni ja praktike neniam uzas kaj ili estas pure literaturaj jam dekomence; krom du aŭ tri esceptoj ili devenas de sudgermanaj originaloj. De norda origino estas tamen unu, kiu bezonas klarigon, nome Göjemånad. La islanda gói, kiu respondas al la sveda formo göje, laŭdire signifas proksimume ’freŝa neĝo.’”   /Andreas

La lanterno

de Ingegerd Granat

Ĉe Vasagatan 7, precize en la koro de centra Gotenburgo, artamanta dentisto lasis sian spuron. Li aĉetis la lampon en aŭkcio. Ĉiuokaze, la nomo de la dentisto estis Albert Atterfelt kaj li estis la posedanto de la domo antaŭ kiu staras la lampfosto.

La lanterno estis instalita nur en 1971 kaj la komunumo provizis la foston, sed la dentisto devis mem provizi la lumon per kablo en la domon. La skulptisto nomiĝis François-Raoul Larche kaj la lanterno estis origine orumita kaj laŭdire la arĝentfabriko Aurora partoprenis en tio. Ĉi tiu fabriko estas fermita, do la bela virina figuro devas stari tie kaj esti vigle nigra kaj revi pri la dentisto, kiu interesiĝis pri arto kaj lumigo en la mallumo.

Lyktan

av Ingegerd Granat

På Vasagatan 7, mitt inne i centrala Göteborg har en konstintresserad tandläkare lämnat spår efter sig. Han ropade in lyktan på en auktion. Hur som helst, tandläkaren hette Albert Atterfelt och var ägare till huset som lyktstolpen står framför.

Lyktan kom på plats så sent som 1971 och kommunen stod för stolpen men ljuset fick tandläkaren stå för själv via en kabel in i huset. Skulptören hette Franҁois-Raoul Larche och lyktan var ursprungligen förgylld och nysilverfabriken Aurora lär ha varit inblandade i detta. Denna fabrik är nedlagd så den vackra kvinnofiguren får väl står där och vara piggt svart och drömma om tandläkaren som hade intresse för konst och upplysning i mörkret.

Esperantoekspozicio en la Kulturdomo, Alingsås

de Siv Burell

De la Esperanto-Societo de Gotenburgo venis personoj, kiuj helpis Janne kaj min deĵori ĉe la tablo, ĉar la evento daŭris de la 10:a antaŭtagmeze ĝis la 3:a posttagmeze. Iam estis Esperantoklubo en Alingsås, sed el ĝi restas nenio.

Fakte la evento nomiĝis ”Literatura salono”. 14 lokaj aŭtoroj havis po 7 minutoj por prezenti siajn respektivajn verkojn, kiujn ili volis vendi. Kune kun nia tablonajbaro, la Lingva kafejo de la Ruĝa Kruco, ni estis la solaj nekomercaj ekspoziciantoj.

Bela trajto estis grupo de studentoj el la mezlernejo, kiuj donis al ni muzikan distron. Esperanto estas nekonata koncepto por multaj junuloj, sed la intereso ekzistis. Se ni povus havi komencantan kurson en Alingsås, tio kompreneble estus bonege.

Posttagmeze venis Ralf. Li estas kunverkisto de libro pri la esperanto-movado en Gotenburgo tra la epokoj.

Ĉar estis sabato, ni havis kelkajn dolĉaĵojn, alkroĉitajn al strio kun simpla Esperanta frazo sur ĝi. Oni devis diveni la signifon, kelkfoje kun helpo de patro aŭ patrino. Janne regalis per esperanto-bombonoj, sed Ingegerd ja faris la manlaboron.

Ĉar ni ne havos ekspozicion en la granda Librofoiro en Gotenburgo la venontan septembron, ni provas novan urbon – Alingsås. Estis ja speco de Librofoiro-variaĵo ankaŭ en Alingsås. Junuloj en la gimnazio ofte serĉas temojn por siaj specialaj eseoj. Kial ne elekti Esperanton? Genia lingvo kun interesa historio, ĉu ne?  /Siv Burell

Esperantoutställning i Kulturhuset, Alingsås

av Siv Burell

Från göteborgsföreningen kom personer, som hjälpte Janne och mig att bemanna bordet, för eventet varade från kl. 10 fm till kl. 3 em. En gång fanns det en Esperantoklubb i Alingsås, men av den återstår ingenting.

Egentligen hette eventet ”Litterär salong”. 14 lokala författare berättade under 7 minuter var om sina resp. verk, som de ville sälja. Tillsammans med vår bordsgranne Röda Korsets språkcafésektion, var vi de enda icke-kommersiella utställarna.

Ett trevligt inslag var en grupp elever från gymnasiet, som gav oss en musikalisk underhållning. Esperanto är ett okänt begrepp för många yngre, men intresset fanns. Om vi skulle kunna ha en nybörjarkurs i Alingsås, så skulle det förstås vara bra.

På eftermiddagen kom Ralf. Han är medförfattare till en bok om esperantorörelsen i Göteborg genom tiderna.

Eftersom det var lördag hade vi lite godis, fastsatt på en remsa med en enkel esperantomening på. Det gällde att gissa betydelsen, ibland med hjälp av en förälder.

Då vi inte ska ha utställning på den stora Bokmässan i Göteborg i september, prövar vi en ny stad, Alingsås. Det var ju ett slags bokmässevariant också i Alingsås. Ungdomar på gymnasiet söker ofta teman för sina specialuppsatser. Varför inte välja Esperanto? Ett genialt språk med en intressant historia, eller hur? /Siv Burell

La tago de Bergum 2026

de Ingegerd Granat

Dimanĉe, la 3-an de majo, okazis la granda tago de la vilaĝaro, kiam oni prezentis agadojn en Bergum kaj la ĉirkaŭa regiono. Multaj homoj ekspoziciis kaj montris ekzemplojn de kreemo kaj artmetioj.

Meze de la homamaso, la Gotenburga Esperantoklubo trovis lokon kun tablo en la amaso de ĉiuj aliaj. Mankis nur esperantistoj. Kelkaj el ni tamen trovis la vojon ĉi tien kaj ĝi sentiĝis tre sukcesa.

Meze de ĉio, Jenny Lidström estas kiel araneo meze de reto. Indikante lokon, tablon, montrante la vojon, alivorte, ŝi tenas la kordojn. Ĝuste ĉi tie en la bildo ŝi staras meze de la infana ĥoro de la Sveda eklezio, kiu kantos kun vivo kaj deziro akompanate de kantoro Ingegerd Anderzen.

Vizaĝpentrado estis kulminaĵo por infanoj kaj gepatroj. Ekestis rapide atendovico, kaj estis bildoj por la infanoj elekti, ĉu ili volis esti drako aŭ tigro aŭ io alia. Post la pentrado, la infano estis pozita por foto. Ĉiuj parencoj volis foti.

Estis amaso da hundoj! Ĉiam estas strange, kiam oni vidas hundon kaj ĝian posedanton, kiajn similecojn ili montras laŭ konduto kaj aspekto. Supre ni povas vidi tre feliĉan kaj scivoleman, nigran hundon, kaj en la dua bildo ni vidas kolosan hundon, kiu aspektas kaj afabla kaj grandioza. Kiel aspektas iliaj posedantoj, mi preferas ne mencii.

Sube ni vidas Siv kaj Janne, kiuj venis kaj partoprenis dum kelka tempo. Paŭlo kaj lia edzino ankaŭ estis tie. Andreas sidis en la biblioteko en Stannum kaj atendis, ke membroj venu kaj elektu librojn kaj pagu kiom ili opiniis ilin valora. Kaj fine la esperantistoj Siv kaj Janne venis, kaj estis bonŝance, ĉar alie Andreas estus tro sola.

La tago de Bergum havas la tradicion, ke la loka fajrobrigado en Olofstorp venas kaj parolas pri kiom danĝera fajro povas esti kaj kiom rapide ĝi povas ekflami. Ili simulis plurajn scenarojn, kie ĝi povus ekbruli. Ili ankaŭ prezentis sin, kiaj estis iliaj nomoj kaj kiajn vestaĵojn ili portas en diversaj eventoj. Ili ankaŭ aranĝis, ke la partoprenantoj estingu fajrojn per fajroestingiloj. Ĉiu fajrobrigadisto portas ĉiutage vokilon kaj kiam la alarmo venas, ili estas vokitaj al la Fajrostacio en Olofstorp.

La bovinoj staras sur monteto kaj pripensas la vivon kaj tumulton, kiuj detruas iliajn paŝtejojn. Ili vidas kiel politikaj partioj provas transdoni siajn mesaĝojn. La skoltoj rostas kolbasojn, la bovinoj konstatas. Tiom multe okazas, la bovinoj certe pensas.

Ankaŭ malantaŭ la Esperanta tablo ĉio iris bone por ni, la sitelo da dolĉaĵoj kaj frazoj rapide elĉerpiĝis. Multaj homoj opiniis, ke estas amuze legi frazon kaj paroli.

Ni produktis 7-paĝan A4-formatan broŝuron kun koncizaj informoj pri la lingvo Esperanto. Ni desegnis 50 ekzemplerojn kaj pensis, ke ni faris tro multajn. Alia, pli oficiala broŝuro ankaŭ estis distribuita.

Sed, ĉiuj estis prenitaj! Ni esperu, ke ni ricevos novajn membrojn en la Gotenburga klubo. Espero estas la lasta afero, kiun oni perdas, ĉiuokaze.

/ Ingegerd Granat

Bergumsdagen 2026

av Ingegerd Granat

Söndagen den 3:e maj gick det av stapeln, bygdens stora dag när aktiviteter i Bergum med omnejd visas upp. Det var många som ställde ut och visade prov på kreativitet och konsthantverk.

Mitt i myllret hade Göteborgs Esperantoförening fått en plats med ett bord i vimlet av alla andra. Det var bara esperantister som saknades. Några av oss hade hittat hit i alla fall och det kändes mycket lyckat.

Mitt i alltihop, finns Jenny Lidström som en spindel mitt i nätet. Anvisar plats, bord, visar väg, med andra ord så håller hon i trådarna. Just här på bilden står hon mitt i Svenska Kyrkans barnkör som ska sjunga med liv och lust till kantor Ingegerd Anderzens ackompanjemang.

Ansiktsmålning var en höjdpunkt för barn och föräldrar. Det blev snabbt köbildning, och det fanns bilder som barnen fick välja bland, om dom ville bli en drake eller en tiger eller något annat. Efter målningen blev barnet uppställt för fotografering. Alla anhöriga var angelägna om att få ta en bild.

Hundar fanns det gott om! Det är alltid lika märkligt när man ser hund och ägare, vilka likheter de visar upp i sätt och utseende.

Ovan kan vi se en mycket glad och nyfiken, svart hund och på den andra bilden syns en kolossal hund som ser både snäll och magnifik ut. Hur deras ägare ser ut väljer jag att inte tala om.

Här ser vi Siv och Janne som kom och deltog en stund. Paul med fru var också på plats. Andreas satt på biblioteket i Stannum och väntade på att medlemmar skulle komma och välja böcker och betala det dom tyckte det var värt. Och till slut kom dom, esperantisterna, Siv och Janne, och det var ju tur för annars hade ju Andreas blivit för ensam.

Bergumsdagen har som tradition att den lokala brandkåren i Olofstorp kommer och berättar om hur farligt det kan vara med eld och hur fort det kan blossa upp. De fingerade flera scenarier där det kan ta eld. De presenterade sig också, vad de hette, vilka kläder de använder i olika händelser. De ordnade också att deltagarna fick släcka med släckare. Varje brandman har en personsökare på vardagen och när larmet kommer får de rycka ut till Olofstorps Brandstation.

Korna står på en höjd och begrundar liv och uppståndelse som härjar på deras betesmarker. De ser hur politiska partier försöker att föra fram sina budskap, scouterna grillar korv tror jag mig förstå. Det händer så mycket, tänker nog korna.

Det gick bra för oss bakom Esperantobordet också, spannen med godis och meningar hade en strykande åtgång. Många tyckte att det var roligt att läsa en mening och att prata.

Vi hade tagit fram ett 7-sidigt A4-häfte med en kort information om språket Esperanto. Vi drog upp 50 exemplar och trodde att vi tog i. En annan, mer officiell broschyr delades också ut.

Men, alla gick åt! Vi får hoppas att vi får någon ny medlem i Göteborgsklubben. Hoppet är det sista man förlorar i alla fall.

/ Ingegerd Granat

La Esperanto-biblioteko en Stannum malestabliĝos

En 2017 ni estis plenaj de entuziasmo. Post jaroj da dislokiĝo de niaj libroj en diversaj partoj de Gotenburgo, ni fine trovis spacon en kelo de la neuzata nutraĵvendejo en Stannum. Ni nomis la spacon la Biblioteko en Stannum, kiu fariĝis renkontiĝejo kun stokejo, malgranda oficeja areo kaj malgranda kunvenejo. Ni fine akiris ŝildon, kiu diris, kiu povas veni por malfermi la pordon. Mi loĝis proksime, sed preskaŭ nur por anoncitaj kunvenoj homoj venis.

La ejo ne estis en Gotenburgo, sed en la komunumo Lerum, sed tre proksime al la urba limo. Komence ni havis estraran kunvenon tie kaj kelkajn esperantajn kunvenojn. Ĉe la malfermo mem, estis la komunuma konsiliano de Lerum, Lill Jansson, kiu tranĉis la verdan rubandon. Ni planis havi artfajraĵon, sed la ĉielo prizorgis tion. Tondrobato post tondrobato aŭdiĝis kaj pluvis forte.

Poste ni iris por manĝi fastobulkojn, svede nomitaj semla, kion ni esperantigis semlo … Kial semlo? Nu, ni havis malgrandan prezentadon rilate al la malfermo. Mi estis Ture Sventon, kiu ŝatis semlojn – temlojn li diris, ĉar li malfacile prononcis la literon S. Ingegerd ludis la rolon de la amiko de Ture, sinjoro Omar – li, kun la fluganta tapiŝo.

Ni registradis librojn. Komence ni vendis superfluajn ekzemplerojn. Andreas aranĝis registron en la retejo. Tamen, la merkato baldaŭ saturiĝis. Por financi la ejon, Ingegerd elpensis la ideon, ke ni povus eldoni revuon. Kaj tiel estis. Ora Ĵurnalo ankoraŭ estas eldonata kiel reta revuo, sed nun ĝi estas senpaga kaj ankaŭ estas distribuata ekster Svedio. Kiel vi povas vidi, la maja numero estas numero 95.

Nun en 2026 la biblioteko estos fermita. Malmö ricevos la plejparton de ĝi.

Sed – Ora Ĵurnalo vivas plu. Venontan jaron en novembro ni povas festi la 10-an datrevenon de la kultura revuo, se ĉio iros laŭ nia deziro. Foje estis pli da ni, sed ni tri, kiuj estis tie de la komenco – Ingegerd, Andreas kaj mi – daŭre laboras. Ni dankas pro la kontribuoj, kiujn ni ricevas de legantoj en la formo de artikoloj, leĝeraj tekstoj, ktp, pri diversaj temoj.

/ Siv Burell

La Esperantoklubo de Malmö havas grandan lokalon, kiu estas pli taŭga por konservi esperantolibrojn por la estonteco, ol la lokalo en Stannum. Sveda Esperanto-Federacio estas nun la posedanto de la libraro de Malmö. Libroj el Stannum estos bonvena kontribuo al tiu kolekto, ni havas multajn titolojn kiuj mankas en Malmö.

La translokigo okazos plejlaste en julio. Bedaŭrinde neniu klubano venis por preni librojn kontraŭ laŭvolan pagon, kvankam ni dissendis retleteron pri tio. Sed ankoraŭ eblas preni librojn antaŭ ol ni devos komenci la pakadon. La libroj, kiujn Malmö pro spaclimigo ne povos akcepti, ni bedaŭrinde devos forĵeti. Jen ligilo per kiu oni povas vidi la librojn en Stannum, kiuj ne estas rezervitaj por Malmö:

/Andreas

Esperantobiblioteket i Stannum läggs ner

Under 2017 var vi fulla av entusiasm. Efter år, då våra böcker varit spridda över delar av Göteborg, hade vi äntligen hittat en lokal i ett källarutrymme i den nerlagda livsmedelsaffären i Stannum. Biblioteket i Stannum kallade vi lokalen, som blev en träffpunkt med ett förråd, en liten kontorsdel och en liten yta att träffas på. Vi skaffade oss så småningom en skylt, som talade om vem som kunde komma för att öppna lokalen. Jag bodde närmast, men det var så gott som enbart till annonserade möten man kom.

Lokalen ligger inte i Göteborg, utan i Lerums kommun, men mycket nära gränsen. I början hade vi något styrelsemöte där och några esperantoträffar. Vid själva invigningen var det Lerums kommunalråd Lill Jansson, som klippte det gröna bandet. Vi hade planerat att ha ett fyrverkeri, men det skötte himlen om. Åskknall efter åskknall hördes och det regnade kraftigt.

Efteråt åkte vi och åt semlor… Varför semlor? Jo vi hade haft ett litet uppträdande i samband med invigningen. Jag var Ture Sventon, som gillade semlor – temlor sa han, för han hade svårt att säga S. Ingegerd spelade Tures vän herr Omar – han med den flygande mattan.

Vi registrerade böcker. Överexemplar sålde vi till en början. Andreas ordnade ett register på hemsidan. Marknaden var dock snart mättad. För att finansiera lokalen kom Ingegerd på att vi kunde ge ut en tidskrift. Så blev det. Ora Ĵurnalo kommer fortfarande ut som nättidning, men nu är den gratis och har spritts också utanför Sverige. Som du ser är majnumret nr 95.

Nu 2026 läggs biblioteket ner. Malmö tar emot det mesta.

Men – Ora Ĵurnalo lever vidare. Nästa år kan vi i november fira kulturtidskriftens 10-årsjubileum, om allt går som vi önskar. Ibland har vi varit flera, men vi tre som var med från början – Ingegerd, Andreas och jag – arbetar vidare. Vi uppskattar de bidrag vi får från läsarna i form av artiklar, kåserier m. m. i olika ämnen.

/ Siv Burell

Malmö Esperantoförening har en stor lokal som är mer lämplig för att bevara esperantoböcker för framtiden, än Stannumslokalen. Boksamlingen i Malmö står nu under SEF:s huvudmannaskap. Böcker från Stannumsbiblioteket blir ett välkommet tillskott till samlingen, vi har en hel del titlar som saknas i Malmö.

Flytten kommer att ske senast i juli månad i år. Vi skickade för ett tag sen ut ett mejl till medlemmarna i Göteborgsklubben och till andra, att intresserade kan hämta böcker från Stannumsbiblioteket – undantaget dem som är reserverade för Malmö – mot att man betalar ett valfri belopp till vår förening. Tyvärr har ingen hört av sig, men det finns fortfarande möjlighet att plocka böcker ett litet tag till innan vi måste börja packa ner böckerna. De böcker som Malmö inte kan ta emot pga utrymmesbrist kommer tyvärr att gå till soptippen. Här en länk där man kan se de böcker vi har, som inte är reserverade för Malmö:

/Andreas

Erika Kristensson forpasis

Nia membro de Esperanto-Societo de Gotenburgo, Erika Kristensson, neatendite forpasis la 28-an de aprilo de ĉi tiu jaro. Ŝi loĝis en Mölndal kaj estis 91-jaraĝa. Kaŭzo: pankreata kancero. Ŝia filino Helena sendis fotojn.

La unua memorigas nin pri la kristnaska festo en 2025 en Hökälla (vidu la decembran numeron), kie patrino kaj filino ĉeestis kune kun la melhundo de Helena. Ni tiam tute ne sciis, ke al Erika restis nur kelkaj monatoj por vivi. En Hökälla ŝi estis vigla kaj entuziasma kiel kutime.

Aŭtune ŝi ankaŭ kontribuis al la asocio, ricevante programeron, kio vere interesis ŝin. Ann-Louise Åkerlund de la Sveda Esperanta Federacio venis de Helsingborg al Gotenburgo kaj rakontis pri Ferenc Szilágyi, fama esperantisto kaj verkisto, kiu venis al Svedio el Hungario, kiu estis malamika al judoj, kaj ekloĝis en Borås kun sia edzino. Kiel adoleskantino, Erika havis Ferenc kiel sian instruiston de la Esperanta lingvo. Ŝiaj memoroj pri la tempo, kiam ŝia familio pasigis tempon kun la paro Szilágyi, verŝajne influis ŝin serĉi la Esperantosabatojn ĉe la Gotenburga Esperantoklubo.

Foje ŝi kontribuis al nia kultura revuo Ora Ĵurnalo per artikolo, ekzemple pri Marstrand, kie ŝi loĝis. Kiam ni intencis skribi pri la Esperantoklubo, kiu iam ekzistis en Borås, Erika kontribuis siajn memorojn pri sia tiea kreskado. Ni ankaŭ ricevis kopiojn de gazeteltondaĵoj el tiu tempo, kiujn Sten Svenonius skanis kaj dokumentis por la retejo https://biblioteko.esperanto.se

Erika vere ĝuis diskuti diversajn temojn, ekzemple lingvolernadon. Ŝi mem devis ŝanĝi lingvon, kiam ŝia patro, pro laboro, ŝanĝis landon. La pola kaj germana estis la lingvoj, kiujn ŝi parolis. Ŝi instigis sian hejman servistinon disvolvi sian svedan lingvon. Esperantaj vortoj kun internaciaj ligoj, konstruitaj sur latinaj radikoj, estis interese analizeblaj.

Sanservo estis ankaŭ fako, kiun ŝi majstris. Dio gardu la kuraciston, kiu ne sufiĉe klare klarigis la kaŭzon de simptomoj aŭ kiu ne sufiĉe aŭskultis siajn pacientojn. Erika havis fortan justecosenton kaj vere povis argumenti.

Ke puntofarado estis granda intereso, surprizis min. Ĝi certe postulis grandegan paciencon kaj grandegan kvanton da precizeco – kion Erika certe havis.

Jes, al ni en la Gotenburga Esperantoklubo mankas nun la spontanea Erika, kiu kutimis veni per sia ruĝa aŭto kaj parki antaŭ Redbergsskolan. Kun sia nekutima promenbastono kun du radoj, ŝi venis piedirante al la enirejo, preparita por la defioj de la tago.

Dankon, Helena, pro la fotoj! Dezirante al vi la forton, kiun vi bezonas!

Viaj Esperantaj amikoj per Siv Burell

Erika Kristensson har gått bort

Vår medlem i Göteborgs Esperantoförening, Erika Kristensson, gick oväntat bort den 28e april i år. Hon bodde i Mölndal och blev 91 år. Orsak: cancer i bukspottkörteln. Dottern Helena har skickat bilder.

Den första påminner oss om julfesten 2025 i Hökälla (se decembernumret), där mor och dotter deltog tillsammans med Helenas tax. Inte anade vi då, att Erika bara hade några månader kvar att leva. I Hökälla var hon livlig och entusiastisk som vanligt.

Under hösten hade hon också bidragit till att föreningen fått en programpunkt, som verkligen intresserade henne. Ann-Louise Åkerlund från Svenska Esperantoförbundet kom från Helsingborg till Göteborg och berättade om Ferenc Szilagyi, känd esperantist och författare, som från ett judefientligt Ungern kommit till Sverige och bosatt sig i Borås tillsammans med sin hustru. Erika hade som tonåring Ferenc som sin esperantolärare. Hennes minnen från tiden, då hennes familj umgicks med paret Szilagyi påverkade henne troligen att söka sig till esperantolördagarna på Göteborgs Esperantoförening.

Det hände att hon medverkade i vår kulturtidskrift Ora Jhurnalo med någon artikel, t. ex. om Marstrand, där hon bott. Då vi skulle skriva om den esperantoförening, som en gång funnits i Borås, bidrog Erika med sina minnen, från sin uppväxt där. Vi fick också kopior av dåtida tidningsurklipp, som Sten Svenonius hade scannat och dokumenterat för hemsidan https://biblioteko.esperanto.se

Erika tyckte mycket om att diskutera olika ämnen. Det kunde gälla språkinlärning. Själv hade hon fått byta språk, då fadern, p. g. a. arbetet, bytte land. Polska och tyska var språk hon talade. Sin hemhjälp uppmuntrade hon att utveckla sin svenska. Esperantoord med internationell anknytning, byggda på latinska stammar, var intressanta att analysera.

Sjukvård var också ett ämne, som hon behärskade. Gud nåde den läkare, som inte tydligt nog förklarade symptomens orsak eller som inte i tillräcklig omfattning lyssnade på sina patienter. Erika hade ett starkt rättsmedvetande och kunde verkligen argumentera.

Att knyppling var ett stort intresse, förvånade mig. Det måste ju fordra ett enormt tålamod och en enorm noggrannhet – vilket väl Erika också hade.

Ja, vi i Göteborgs Esperantoförening, saknar spontana Erika, som brukade komma i sin röda bil och parkera utanför Redbergsskolan. Med sin ovanliga ”halva rollator” med bara två hjul på rad, kom hon vandrande mot ingången, beredd på dagens utmaningar.

Tack, Helena för bilderna!

Önskar dig den styrka du behöver!

Dina esperantovänner
genom
Siv

Siv Burell skribas:

Manuela Blanco el Malago informis nin en Gotenburgo. Post nelonge ŝi ja vizitis Gotenburgon.

El mia respondletero al Manuela:

… Mi memoras ke mi iam estis en Stokholmo, vizitante mian filon kaj lian familion. Pro iu kialo ni vizitis Bertil en lia loĝejo. La unua frazo, kiun mia eta nepo diris estis: Mi soifas – ĉu mi povus havi glason da lakto? – Kompreneble! Kaj Adam tuj rigardis Bertil sia amiko. Samtempe Bertil donis al mi ”La knabo kun la ora pantalono” – eldonita en esperanto en Japanio. Li fieris ke lia traduko de tiu libro ankaŭ atingis Japanion.

El Vikipedio

Bertil Nilsson   Naskiĝo 1-an de januaro 1933 Morto 21-an de aprilo 2026 (93-jaraĝa) Lingvoj sveda, Esperanto Okupo esperantisto, tradukisto

Bertil NILSSON (naskiĝis en 1933) estas sveda esperantisto, tradukisto, redaktoro kaj aktivulo en la Esperanta kultura vivo. Li lernis Esperanton en la 1950-aj jaroj kaj fariĝis unu el la plej gravaj tradukistoj el la sveda lingvo en la dua duono de la 20a kaj komenco de la 21a jarcento.

Li studis historion kaj religisciencojn, kio influis lian profundan intereson pri kulturo kaj tradukado.

Lia plej fama verko estas la traduko de la epopeo Aniaro de Harry Martinson (kun William Auld), unu el la ĉefaj nordiaj kontribuoj al Esperanta beletro. Li ankaŭ tradukis:

Li verkis ”Esperanto: en introduktion”, svedlingva lernolibro pri Esperanto, 2011. Li prezidis la Esperantan PEN-Centron (elektita en 2011) kaj aktivas en Esperanta Civito. Li prelegas pri la kultura historio de la esperantistaro kaj partoprenas en literaturaj eventoj.

Bertil Nilsson prezidis en la Esperanta Civito.

Oficiale fondita la 2an de junio 2001, la Esperanta Civito estas kolektivo kiu celas firmigi la rilatojn inter la esperantistoj kiuj sentas sin apartenantaj al senŝtata diaspora lingva grupo. Esperantaj civitanoj konceptas esperanton ne nur kiel komunikilon kaj artefaritan perilon, sed ĉefe kiel identigilon; por ni esperanto estas parto de nia ĉiutaga identeco, kaj la celo de la Civito estas antaŭenpuŝi ĝiajn transnaciajn valorojn kaj emfazi la realan funkcion de esperanto kiel lingvo de alternativa komunikado por malgranda diaspora komunumo, pli ol eventuala dua lingvo por la homaro.

La velŝipo ”Ostindiefararen Götheborg”

de Ingegerd Granat

Neniu povas nei, ke la velŝipo ”Ostindiefararen Götheborg” estas forta memorigilo, ke Gotenburgo estis tre forta komerca kaj mara urbo. La agadoj de la kompanio por komerco kun sudorienta Azio kaj poste la grandaj ŝipkonstruejoj kaj la amerikaj ŝipoj.

La hodiaŭa Greencarrier, kiu posedas la ŝipon ”Ostindiefararen” (kopio de la origina velŝipo) ekde 2021, konstruos novan ĉefsidejon kaj invitis la ŝipon translokiĝi al la kajo de Masthugget. La bela ŝipo, kiu faris plurajn mirindajn vojaĝojn, nun fariĝos ”ornamaĵo” por loĝantoj kaj turistoj de Gotenburgo.

Oni povas revi pri la antaŭa grandeco de Gotenburgo kiel mara urbo kaj esperi pri la estonteco. La ”Sveda Kompanio de Orientaj Hindioj” havis tre grandan gravecon por la komerco kaj ŝipado de Gotenburgo. Multaj libroj estis skribitaj pri la aventuroj de tiu tempo, volonte legu ilin.

”Al Masthuggskajen! Dungiĝu!” Mi esperas, ke ni povos veli kun turistoj kaj gotenburganoj al Vinga (la plej ekstera insulo de la gotenburga arĥipelago) … ĝi vere estus vojaĝo dezirinda, tien kaj reen!

Ŝip-o-hoj!

Ostindiefararen i Göteborg

av Ingegerd Granat

Att Ostindiefararen är en stark påminnelse om att Göteborg har varit en mycket stark handels- och sjöfartsstad kan väl ingen förneka. Verksamheten med ostindiehandeln och längre fram de stora varven och Amerikabåtarna.

Nutida Greencarrier, som sedan 2021 äger Ostindiefararen, skall bygga ett nytt huvudkontor och har inbjudit fartyget att flytta till Masthuggskajen. Det fina skeppet som gjort flera fantastiska resor skall nu bli ett ”smycke” för Göteborgare och turister.

Man kan ju drömma om Göteborgs forna storhet som sjöfartsstad och hoppas om framtiden. ”Svenska Ostindiska Compagniet” hade en mycket stor betydelse för Göteborgs handel och sjöfart. Det har skrivits många böcker om äventyren från denna tid, läs dem gärna.

”Mot Masthuggskajen! Mönstra på!” Hoppas att vi kommer att få segla med turister och Göteborgare ut till Vinga … det vore verkligen en resa att önska sig, tur och retur!

Skepp Ohoj!

Degelado ĉe la Arkta kontinento

Degelado ĉe la Arkta Kontinento

Pli ol iam ajn, amo al la vivo nuntempe estas valorigo kaj defendado de la Patrino Naturo, kies esenca parto ni estas. La malo de tio kaŭzas konsekvencojn, kiel tiun registritan de Andrew C. Revkin, en la ĵurnalo The New York Times, je la 21a de Septembro 2007:

”Polusaj glacikrustoj en la Arkta Oceano, kiuj malgrandiĝas pro somera varmo, ĉi-jare retroiĝis je pli ol 1 miliono da kvadrataj mejloj (ĉirkaŭ 2,5 milionoj da kvadrataj kilometroj) – kio ekvivalentas al sesoble pli granda areo ol la ŝtato Kalifornio – sub la minimuman mezuman areon dum la lastaj jardekoj, raportis sciencistoj lastan ĵaŭdon (20/09).

”(…) Tiujn ciferojn prezentis Nacia centro de mezurado pri glacio kaj neĝo ĉe Blouder, Koloradio/Usono, publikigitajn ĉe la retpaĝaro nsidc.org.

”(…) Mark Serreze, veterana esploristo ĉe tiu centro pri glacio kaj neĝo diris, ke pli kaj pli klare montriĝas, ke la klimataj ŝanĝoj kaŭzataj de akumuliĝo de gasoj, pro la forceja efiko, kaŭzas arktan varmigadon, kion oni rimarkas ne nur pro la flosado de glacio, sed ankaŭ pro la degelado de surteraj glaciejoj, de tundro kaj pro la varmiĝado de marakvo (…)”.

Kio ankoraŭ devos okazi, por ke la tuta mondo vekiĝu, antaŭ la tuja danĝero nin minacanta? Kaj ekzistas tiuj, kiuj neas la realaĵon de Apokalipso kaj la valoron de la granda suferado antaŭdirita de Jesuo. Tio estas: se oni legas tion…

Kiel ĉiam, ni kriadas: detruado de la Naturo estas ekstermado de la Homaro.

Zamiokulko – ”Vestoŝranka floro”

Inga Johansson trovis la ligilon pro la nom-simileco de Zamenhof.

El Vikipedio

Zamioculcas zamiifolia estas planto en la familio Aracoj. Zamioculcas estas la sola specio en la genro Zamioculcas. Ĝi ankaŭ estas konata kiel smeralda planto. Ĝi kreskas sovaĝe en sudorienta Afriko, de Kenjo ĝis Sud-Afriko, kaj estas normale ĉiamverda planto, sed povas deĵeti siajn foliojn dum sekeco kaj poste pluvivi en la formo de tubera rizomo. Kun sia stranga formo kaj ornamaj brilaj folioj, Zamioculcas fariĝis populara ĉambroplanto.

Kiel la nomo sugestas, ĝi povas toleri malaltan lumon, prizorgebla, ankaŭ kontribuis al ĝia populareco kiel ĉambroplanto.

Se vi volus kultivi Zamiokulkojn

Zamiokulko estas kulturata ornamcele, ĉefe pro la plaĉe polura foliaro. Ekster sia varma originejo ĝi estas ĉambroplanto kulturata en potoj. Oni tenu ĝin ne tro malseka: estas prefere tro malmulte ol tro multe akvi pro la risko putrigi la tuberon. Uzo de malforta likva sterkaĵo (kvarona aŭ okona forto kompare kun la dozoj rekomendataj por potplantoj ĝenerale) dum la varma kreska sezono estas uzebla. Ĝi toleras tre diversajn kvantojn da lumo, eĉ nelumajn lokojn for de fenestroj endome, sed ne intensan, rektan sunbrilon tuttagan. Oni povas lasi ĝin eksterdome, se la temperaturo ne malsuperas 15 ˚C. Eblas multigi ĝin per stikoj aŭ per dispreno de flankaj tufoj (draĵoj).

Komento de Siv

Mi ne scias pri ia simileco inter la floro Zamiokulko kaj la personeco de L.L. Zamenhof, sed la ecojn de floroj oni ofte aplikas sur homojn.

Ekz: Leontodo – obstineco, persistemo. Oni parolas pri leontodaj infanoj – infanoj kiuj, malgraŭ malbonaj cirkonstancoj, sukcesas en la vivo.

”Timida kiel violo” ....

”Havi dornojn kiel kakto” – se vi alproksimiĝos, mi pikos vin!

”Bela kiel rozo” – sed rozo havas dornojn.

Bonŝanca trifolio – trifolia folio devus havi tri foliojn, sed se ĝi hazarde havas kvar, tiam ĝi estas bonŝanca ”trifolio”. Trifolio ankaŭ povas signifi monon. ”Havas multe da trifolio” – estas riĉa.

Veroniko – nomata dialekte ”okulvitroj de avino.” Bluaj okuloj – honoro al afabla avino…

Neforgesumino/miozoto – ne forgesu min! Floro por adiaŭo kaj tristeco.

Blanka lilio. Havi lilieblankan haŭton – antaŭe statusa simbolo por pureco, nobeleco.

Kio povus esti la simbolismo de ”vestoŝranka floro”? (ĉar tiel tradukiĝas ĝia sveda nomo). Ĉu simileca al la ecoj de leontodo… tamen ”vestoŝranka floro” eltenas malhelon, sed leontodo postulas lumon.

Babilado kun AI

Walter Klag rimarkis, ke AI tre bone regas Esperanton. Li volis scii la kialon:

Kial vi parolas Esperanton tiel bone?

Dankon pro la komplimento!

Mi parolas Esperanton tiel bone, ĉar mi estis trejnita per giganta kvanto da tekstoj el multaj lingvoj, inkluzive de Esperanto. Mia celo estas helpi homojn en la lingvo, kiun ili elektas – ĉu por tradukado, por klarigo de gramatiko aŭ simple por babili.

Esperanto estas tre logika kaj regula lingvo, kio faciligas al mi (kiel AI) kapti ĝian strukturon kaj stilon.

Mi konas ne nur la bazajn regulojn de la ”Fundamento”, sed ankaŭ la modernan uzadon de la lingvo en la Esperantujo.

Prat med AI

Walter Klag märkte, att AI kan Esperanto mycket bra. Han ville veta orsaken:

Varför talar du Esperanto så bra?

Tack för komplimangen!

Jag talar Esperanto så bra därför att jag är tränad med hjälp av en gigantisk mängd texter från mänga språk, inklusive Esperanto.

Mitt mål är att hjälpa människor i det språk de väljer – om det är för översättning, för grammatisk förklaring eller helt enkelt för att prata.

Esperanto är ett mycket logiskt och regelbundet språk, som underlättar för mig (som AI) att fånga dess struktur och stil.

Jag behärskar inte bara ”Fundamentets” basregler, utan också den moderna användningen av språket i Esperantovärlden.

Esperantokulturo kaj STELO

Nova monero 200 Steloj

de Walter Klag

La Esperantokulturo havas ne nur proprajn lingvon, literaturon, historion kaj muzikon, sed ankaŭ propran monon: Iam la Spesmilon, nun la Stelon.

Tia monero estas facile montrebla simbolo de la viveco de la Esperanto-lingvo. Aktuale uziĝas plastaj Stelo-moneroj dum junulara Esperanto-kongresoj.

2026 aperis nova medalo-monero okaze de la 111-a Universala Kongreso en Graco – Graz [grac] kaj por la honoro de la nederlandanino Julia Isbrücker:

Por eventuala aĉeto skribu al (e‑poŝto)

*

Walter Klag sendis al ni en Gotenburgo du el la novaj 200-Stelaj moneroj. Koran dankon diras la Esperanto-Societo de Gotenburgo per

Pollando skribas manĝohistorion – plantbazitan ĉiun tagon

Amsterdamo malpermesas viandan reklamadon

Ekde majo, reklamado por viando kaj fosiliaj brulaĵoj estos malpermesita en Amsterdamo. La urbo estas la unua ĉefurbo en la mondo, kiu trudis tian malpermeson en publikaj lokoj, raportas la BBC.

En Svedo – Jimmy Åkesson, la Sved- demokratoj, proponas leĝon, kiu devigus komunumojn servi viandon en lernejaj kantinoj, ĉar iuj komunumoj tute forigis viandon el la semajna menuo. Li verŝajne kredas, ke lia partio gajnos voĉojn por la propono.

Tiuj, kiuj volas viandon por siaj infanoj, povas servi ĝin hejme. La lerneja manĝo ne devus esti la sola manĝo de la infanoj en la tago, opinias

Siv Burell

El la revuo: Djurens Rätt – La rajtoj de la bestoj

Polen skriver mathistoria – växtbaserat varje dag

Från och med maj är det förbjudet att göra reklam för kött och fossila bränslen i Amsterdam. Staden är den första huvudstaden i världen som inför ett sådant förbud på offentliga platser, rapporterar BBC.

Jimmy Åkesson, Sverige-demokraterna, föreslår en lag, som skulle tvinga kommunerna att servera kött i barnbespisningen, sedan någon kommun helt tagit bort kött från veckomatsedeln. Han tror nog att hans parti vinner röster på förslaget.

De som önskar kött till sina barn, kan väl servera dem hemma. Skolmåltiden ska väl inte vara barnens enda måltid på dygnet, tycker

Siv Burell

Från tidskriften: Djurens rätt

La Deklaracio de Homaj Rajtoj de UN estas havebla kiel infanlibro en la sveda lingvo

Eriksson & Lindgren eldonis la libron kunlaborante kun Amnesty en 2008. Ĉu ekzistas simila infanlibro en Esperanto?

Jen kelkaj el la paĝoj:

FNs deklaration om de Mänskliga Rättigheterna finns som barnbok på svenska

Eriksson & Lindgren gav ut boken i samarbete med Amnesty år 2008. Finns någon liknande barnbok på Esperanto?

Här några av sidorna:

Libro pri provo trovi sian plej internan esencon. Ekde infanaĝo, Anna havis internan konversacion kun la fonto. Konversacio, kiu sekvis ŝin tra la vivo kaj poste evoluis al dialogo. Ĉi tiu libro estas metafora bildigo de la amo por ŝia kreinto kaj pri trovado de la eneca potenco en ni ĉiuj.

”Mi estas Anna Lilja, voĉo inter la mondoj. Mi kanaligas gvidantojn, majstrojn kaj donas la kolektivajn vortojn en la amo de la Krista energio.”

Kutime retrospektive oni rimarkas ĝin, ne ĝuste kiam ĝi okazas. Oni sentas ĝin nur kiam via korpo jam havis tempon diri ne. Kiam laceco kuŝas kiel kovrilo super via brusto kaj pensoj sentas sin nekutime pezaj kaj nerealaj en via kapo.

Tiam venas la konscio… Mi donis tro multe… denove.

Estas strange kiel facile estas fini tie. Respondi al mesaĝo kvankam oni vere bezonas silenton. Stariĝi ankoraŭ unu fojon, aŭskulti iom pli longe, porti iom pli. Kaj ne estas ĉar mi devas. Estas ĉar mi volas. Mi volas esti la speco de homo kiu ĉiam estas tie. Konvinkita, ke multaj aliaj homoj sentas same kiel mi.

Samtempe, ekzistis tiu limo, tiu, kiun mi konis sed longe ignoris. Io en mi, kio provis flustri longe antaŭ ol ĝi fariĝis krio. Sento, ke mi ankaŭ bezonis ion, eĉ se mi ne povis tute esprimi per vortoj kion.

Mi pensas, ke multaj el ni lernis, ke memzorgado estas io, kion oni faras ”malfrue”. Kiam ĉio alia estas farita. Kiam ĉiuj aliaj havis sian vicon.

La problemo estas, ke tiu ”malfrue” malofte venas. Ĝi estas prokrastita, denove kaj denove, ĝis la korpo aŭ eĉ la animo fine haltigas ĝin.

Por mi, la konscio venis kiel laca vero, de kiu mi jam ne povis forkuri, mi ne povas daŭre doni el loko, kiu estas malplena.

Ĝi preskaŭ sonas evidente, kiam oni diras ĝin. Tamen ni ofte vivas kvazaŭ ĝi ne aplikiĝus al ni. Kvazaŭ ni povus pritrakti iom pli, povus elteni iom pli, povus etendiĝi iom pli longe.

Sed estas diferenco inter doni nian abundon kaj doni nin mem ĝis ni malaperas. Tiu diferenco estas sentebla, eĉ se ni ne ĉiam volas agnoski ĝin.

Mi havas celon, kiu estas praktiki halti antaŭ ol diri jes. Senti, ne nur pensi Iafoje elekti silenton anstataŭ esti disponebla. Ĝi ne ĉiam estas komforta.

Iafoje ĝi preskaŭ sentas malĝusta, kvazaŭ mi seniluziigas iun. Eble tio ankaŭ devas esti via celo se vi rekonas vin mem en miaj vortoj?

Sed la vero estas, ke ni ne seniluziigas iun ajn per zorgado pri ni mem. Ni ebligas ekzisti, vere. Ĉar kiam ni efektive donas al ni mem tion, kion ni bezonas… ripozon, spacon, spirspacon, tiam io ŝanĝiĝas. Ni ne fariĝas malpli malavaraj. Ni fariĝas pli ĉeestantaj. Kion ni donas jam ne sentas kiel ion, kio kostas al ni, sed ion, kio efektive kreas spacon. Kaj mi pensas, ke eble tio estas ĝuste la celo. Ke zorgado pri ni mem ne malhelpu tion, kion ni volas doni al aliaj. Ĝi estas la vera antaŭkondiĉo.

Mi provos rememorigi min pri tio pli ofte nun. Ne kiel regulo, sed kiel io, sur kio mi povas apogi min… ke mi ankaŭ povas ekzisti en mia propra vivo kiel prioritato. Kaj tio validas ankaŭ por vi, amata animo.

När himlen svarade, en bok av Anna Lilja

En bok om att försöka finna sin innersta essens. Sedan barnsben har Anna haft en inre konversation med källan. En konversation som följde henne genom livet och som senare utvecklades till en dialog. Denna bok är en metaforisk skildring av kärleken till sin skapare och om att finna den inneboende kraften i oss alla.

”Jag är Anna Lilja, en röst mellan världarna. Jag kanaliserar guider, mästare och ger kollektivet ord i kärleken av kristusenergin.”

Det är oftast i efterhand man märker det, inte precis när det händer. Man känner det först när kroppen redan hunnit säga ifrån. När tröttheten ligger som ett lock över bröstet och tankarna känns ovanligt tunga och overkliga i huvudet.

Det är då insikten kommer…jag har gett för mycket…igen.

Det är märkligt hur lätt det är att hamna där. Att svara på ett meddelande till fast man egentligen behöver tystnad. Att ställa upp en gång till, lyssna lite längre, bära lite mer. Och det är inte för att jag måste. Det är för att jag vill. Jag vill vara en sådan person som alltid finns där. Övertygad att många fler känner som jag.

Samtidigt fanns den där gränsen, den som jag har känt men länge ignorerat. Något inom mig som försökte viska långt innan det blev ett rop. En känsla av att jag också behövde något, även om jag inte riktigt kunde sätta ord på vad.

Jag tror många av oss har lärt oss att egenomsorg är något man gör ”sen”. När allt annat är klart. När alla andra har fått sitt. Problemet är bara att det där ”sen” sällan kommer. Det skjuts fram, gång på gång, tills kroppen eller rent av själen till slut sätter stopp.

För mig kom insikten som en trött sanning jag inte längre kunde springa ifrån, jag kan inte fortsätta ge från en plats som är tom.

Det låter nästan självklart när man säger det. Ändå lever vi ofta som om det inte gäller oss. Som om just vi klarar lite till, orkar lite mer, kan tänja lite längre.

Men det finns en skillnad mellan att ge av sitt överflöd och att ge av sig själv tills man försvinner. Den skillnaden känns, även om vi inte alltid vill erkänna den.

Jag har ett mål, det är att öva på att stanna upp innan jag säger ja. Att känna efter, inte bara tänka. Att ibland välja tystnad framför att vara tillgänglig. Det är inte alltid bekvämt. Ibland känns det nästan fel, som om jag sviker någon. Kanske det behöver bli ditt mål också om du känner igen dig i mina ord?

Fast sanningen är att vi inte sviker någon genom att ta hand om oss själva. Vi gör det möjligt att finnas kvar, på riktigt. För när vi faktiskt ger oss själva det vi behöver…vila, utrymme, andrum, då förändras något. Vi blir inte mindre generösa. Vi blir mer närvarande. Det vi ger känns inte längre som något som kostar oss, utan något som faktiskt får plats.

Och jag tänker att kanske är det just det som är poängen. Att omsorgen om oss själva inte står i vägen för det vi vill ge andra. Den är själva förutsättningen.

Jag ska försöka påminna mig om det oftare nu. Inte som en regel, utan som något att luta mig mot…att jag får också finnas i mitt eget liv som en prioritet. Och det gäller dig också älskade själ.

1. Kio efektive estas organdio?

2. Pri kio temas balneologio?

3. Kiam la botaŭro volas esprimi sin, oni povus diri ke li

4. Kiu el jenaj naciaj flagoj enhavas la verdan koloron?

5. Kion Paul Nipkow inventis?